Grafika, białe tło z granatową kreską, czarnym napisem Psychiatria - ADHD oraz zielonym logo Medicana w lewym dolnym rogu.
ADHD

ADHD. Przyczyny, objawy, leczenie.

Publikacja: 12 stycznia, 2021

Aktualizacja: 14 października, 2021

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) to powszechnie występujący zespół nadpobudliwości psychoruchowej, inaczej nazywany zespołem hiperkinetycznym. Zazwyczaj rozpoznawany jest u dzieci w wieku szkolnym, jednak coraz częściej diagnozowani są również dorośli. Jego objawy obejmują nadpobudliwość, trudności w koncentracji i impulsywność.  Istnieją przypuszczenia, że przyczyną wystąpienia ADHD są deficyty w rozwoju prenatalnym układu endokannabinoidowego. Zażywanie medycznej marihuany […]

Weryfikowane przez:

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) to powszechnie występujący zespół nadpobudliwości psychoruchowej, inaczej nazywany zespołem hiperkinetycznym. Zazwyczaj rozpoznawany jest u dzieci w wieku szkolnym, jednak coraz częściej diagnozowani są również dorośli. Jego objawy obejmują nadpobudliwość, trudności w koncentracji i impulsywność. 

Istnieją przypuszczenia, że przyczyną wystąpienia ADHD są deficyty w rozwoju prenatalnym układu endokannabinoidowego. Zażywanie medycznej marihuany pomaga w zwalczaniu objawów zespołu hiperkinetycznego. Badania pokazują, że przynosi efekty u chorych, którzy nie reagują na tradycyjne leczenie. Czy warto rozważyć włączenie medycznej marihuany do terapii osób z ADHD? Jakie korzyści niosą kannabinoidy dla chorych z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej? 

ADHD – charakterystyka 

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej występuje u 3-10 proc. dzieci w wieku szkolnym oraz 4-5 proc. dorosłych. Istnieją różne kryteria diagnostyczne choroby, dlatego statystyki mogą się znacząco różnić. ADHD jest rozpoznawane u chłopców pięć razy częściej niż u dziewczynek[1]Gaidamowicz R., Deksnytė A., Palinauskaitė K., Aranauskas R., Kasiulevičius V., Šapoka V., Aranauskas L., ADHD – plaga XXI wieku?, Psychiatr. Pol. 2018; 52(2): 287–307, … Continue reading.

Przyczyny choroby

Konkretna przyczyna choroby nie jest znana. Jednak specjaliści wyszczególniają czynniki genetyczne i środowiskowe, które mogą powodować zespół hiperkinetyczny. Najczęściej ADHD dziedziczone jest po rodzicach – szacuje się, że dotyczy to 75 proc. przypadków[2]National Collaborating Centre for Mental Health (UK). Attention Deficit Hyperactivity Disorder: Diagnosis and Management of ADHD in Children, Young People and Adults. Leicester (UK): British … Continue reading. Zazwyczaj u chorych występują mutacje genów związanych z transportem dopaminy lub serotoniny. 

Inną przyczyną występowania ADHD są patologie ciąży m.in.: niedożywienie lub nieprawidłowe żywienie matki, zażywanie alkoholu i narkotyków, palenie papierosów. Większe szanse na usłyszenie diagnozy nadpobudliwości mają wcześniaki lub dzieci, u których w trakcie porodu doszło do niedotlenienia. 

Istnieją również przypuszczenia, że przyczyną mogą być zmiany neurobiologiczne w mózgu. U dzieci z ADHD podczas badania rezonansem magnetycznym zauważono zwiększenie objętości hipokampa i zmniejszenie ciała migdałowatego. Hipokamp odpowiada za kontrolowanie emocji, koncentrację i pamięć. Z kolei ciało migdałowate odpowiedzialne jest za obniżoną zdolność odczuwania emocji i impulsywność. Badacze nie określili jednak, czy zmiany te są efektem choroby, czy jej przyczyną[3]Wolosin S. M., Richardson M. E., Hennessey J. G., Denckla M. B., Mostofsky S. H., Abnormal cerebral cortex structure in children with ADHD. Hum Brain Mapp. 2009 Jan;30(1):175-84. doi: … Continue reading

Wśród naukowców coraz częściej pojawiają się głosy, że jakiekolwiek czynniki wpływające na układ nerwowy mogą mieć wpływ na rozwój ADHD. Dlatego określenie konkretnych przyczyn choroby nadal wymaga większej ilości badań. 

ADHD – objawy

Głównymi objawami ADHD są nadpobudliwość ruchowa, trudności w skupieniu uwagi i impulsywność. Symptomy utrzymują się przez całe życie, jednak u dorosłych przybierają łagodniejszą formę. Również leczenie wpływa na łagodzenie objawów. 

U dzieci z ADHD zauważalne są problemy ze słuchaniem innych, dłuższym skupieniem się na jednej czynności, zapamiętywaniu informacji. Cechuje je brak organizacji, roztargnienie i częste gubienie przedmiotów. Unikają wykonywania długotrwałych czynności, które wymagają skupienia. 

Objawy ruchowe obejmują ciągłe wiercenie się, gadatliwość, bezcelowe chodzenie i wykonywanie pośpiesznych ruchów. Dziecko nie może pozostać dłużej w jednym miejscu. Kiedy jest do tego zmuszone wykonuje ruchy nogami, rękami, sięga po pobliskie przedmioty. Podczas zabawy dzieci z ADHD są bardzo głośne.

Oprócz tego, dziecko cechuje się dużą porywczością. Często wpada w szał, wymaga ciągłej uwagi, jest niecierpliwe i przeszkadza innym. Ma tendencję do zachowań nieakceptowanych społecznie. W grupowych zabawach nie potrafi czekać na swoją kolej.   

U dorosłych występuje część objawów ADHD, jednak nie wszystkie. Do najczęstszych należą skłonność do ryzykownych zachowań i brak przystosowania do norm społecznych np. przerywanie innym w trakcie wypowiedzi, nawiązywanie niestałych relacji czy niecierpliwość. Często pojawiają się również zaburzenia afektywne, chwiejność nastrojów. Dorośli z zespołem hiperkinetycznym mają też problemy w komunikowaniu się, często są impulsywni i agresywni. 

Pomimo wysokiego IQ mogą mieć trudności w pracy oraz nauce, przez słabą pamięć krótkotrwałą i problemy z koncentracją. Chorych na ADHD cechuje też tzw. “słomiany zapał”, czyli rozpoczynanie zadań i niedoprowadzanie ich do końca. Oprócz tego, mają tendencję do robienia wszystkiego po swojemu i trudności w pracy zespołowej. 

ADHD – diagnostyka 

Ważne jest, aby jak najszybciej zgłosić się do lekarza po dostrzeżeniu objawów u dziecka. W diagnostyce ADHD powinno brać udział kilku specjalistów: psycholog, psychiatra, pediatra, a czasem również neurolog. Rozpoznanie wymaga zebrania szerokiego wywiadu od rodziców, niekiedy również dostarczenia pisemnej opinii od wychowawcy lub pedagoga szkolnego. 

W trakcie wizyty dziecko zostanie poddane testom psychologicznym służącym określeniu jego zdolności zapamiętywania i koncentracji oraz sprawności i koordynacji ruchowej. Powinien znaleźć się wśród nich test inteligencji, test ciągłego wykonywania (CPT) oraz testy sprawdzające umiejętności pisania, liczenia, czytania i mówienia. Czasem wykonywane jest również badanie EEG w celu sprawdzenia stopnia dojrzałości układu nerwowego dziecka. Z kolei rodzice wypełniają specjalne kwestionariusze dotyczące zachowania pociechy w codziennym życiu. 

Kryteria diagnostyczne za podstawowe objawy ADHD uznają nadpobudliwość, deficyt uwagi i impulsywność. Istnieją jednak różne podtypy ADHD, między innymi ADD, w którym przeważają zaburzenia koncentracji, a nadruchliwość nie występuje. 

W diagnostyce koniecznie należy wykluczyć istnienie innych chorób, które dają podobne objawy m.in. zaburzeń lękowych, choroby afektywnej dwubiegunowej, nerwicy natręctw czy upośledzenia umysłowego. 

Rozpoznanie ADHD u dorosłych to trudne zadanie, jeśli diagnoza nie została postawiona w dzieciństwie. Jeden z kryteriów mówi o wystąpieniu objawów choroby do 12. roku życia, co u starszych Pacjentów może być niemożliwe do zweryfikowania. Jednak istnieją specjalne kwestionariusze wspomagające diagnozowanie ADHD u dorosłych. W miarę możliwości warto też przeprowadzić wywiad z rodzicami Pacjenta. 

W praktyce zespół hiperkinetyczny u dorosłych rozpoznawany jest najczęściej wtedy, kiedy zgłoszą się oni na konsultację z dzieckiem ujawniającym objawy charakterystyczne dla schorzenia. Zdarza się również, że specjalista stwierdza ADHD podczas badań w kierunku innej dolegliwości. 

Typy ADHD 

W klasyfikacji ADHD występują trzy główne podtypy schorzenia.

  • Typ mieszany – występuje najczęściej i składa się z najszerszego spektrum objawów. Dzieci z typem mieszanym ADHD sprawiają problemy wychowawcze i osiągają słabe wyniki w nauce. Wśród symptomów pojawia się nadruchliwość, impulsywność i deficyt uwagi.
  • Typ z przewagą nadruchliwości – częściej diagnozowany u chłopców. W tym przypadku dziecko jest nadmiernie pobudzone, występuje ryzyko zaburzeń zachowania i depresji. Dzieci z tym podtypem rzadziej mają problemy z nauką.
  • Typ z przewagą deficytu uwagi – określany skrótem ADD. Częściej występuje u dziewczynek. Objawia się trudnościami w koncentracji, zapamiętywaniu i organizacji, co może skutkować problemami w szkole. Dzieci z ADD nie są nadpobudliwe, a w starszym wieku przejawiają skłonność do uzależnień. 

Leczenie ADHD 

Zgodnie z obowiązującymi europejskimi zaleceniami leczenie ADHD powinno obejmować psychoterapię (najlepiej z udziałem pozostałych członków rodziny), prawidłowe odżywianie oraz podawanie leków psychostymulujących. 

W Polsce lekiem pierwszego rzutu w leczeniu ADHD jest psychostymulant – metylofenidat. Hamuje wydzielanie dopaminy do synapsy i jej wychwyt zwrotny. Jest to farmaceutyk o działaniu uzależniającym, który może powodować skutki uboczne, takie jak brak apetytu, zaburzenia snu czy zahamowanie wzrostu. W przypadku braku efektów wprowadzany jest chlorowodorek atomoksetyny, który nie ma działania psychostymulującego. 

Lekami drugiego rzutu są trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny, heterocykliczne leki przeciwdepresyjne drugiej generacji, selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny lub leki będące agonistami receptora alfa2-adrenergicznego o działaniu ośrodkowym. 

Leki psychostymulujące powodują złagodzenie objawów u około ⅔ dorosłych[4]Prasad S., Arellano J., Steer C., Libretto S. E., Assessing the value of atomoxetine in treating children and adolescents with ADHD in the UK. Int J Clin Pract. 2009 Jul;63(7):1031-40. doi: … Continue reading. Starszym Pacjentom zazwyczaj przepisywane są farmaceutyki o przedłużonym uwalnianiu, dzięki czemu rzadziej muszą pamiętać o ich zażywaniu. Dorośli z ADHD mają jednak skłonność do nadużywania substancji psychoaktywnych, dlatego terapia psychostymulantami może być ryzykowna.    

Do niefarmakologicznych metod leczenia zespołu hiperkinetycznego zaliczana jest psychoterapia, najczęściej z nurtu poznawczo-behawioralnego. Warto również wdrożyć naukę metod relaksacyjnych i panowania nad stresem. Terapii należy poddać również członków rodziny. 

Alternatywne metody leczenia ADHD

Specjaliści wskazują na duże znaczenie diety w łagodzeniu objawów ADHD. Istnieje teoria, że jednym z czynników wywołujących chorobę jest spożywanie przetworzonej żywności wypełnionej wzmacniaczami smaku i konserwantami. Również dieta bogata w gluten może być jedną z przyczyn schorzenia[5]San Mauro Martín I., Garicano Vilar E., Collado Yurrutia L., Ciudad Cabañas M. J., ¿Es el gluten el gran agente etiopatogenico de enfermedad en el siglo XXI? [Is gluten the great etiopathogenic … Continue reading.

Suplementacja

W niektórych badaniach podanie dzieciom żelaza i magnezu złagodziło objawy ADHD[6]Konofal E., Lecendreux M., Arnulf I., Mouren M. C., Iron deficiency in children with attention-deficit/hyperactivity disorder. Arch Pediatr Adolesc Med. 2004 Dec;158(12):1113-5. doi: … Continue reading. Inna hipoteza mówi o potrzebie suplementacji kwasów tłuszczowych omega-3, jednak brakuje danych na potwierdzenie tej teorii[7]Clayton E., Hanstock T., Garg M., Hazell P. (2007), Long chain omega-3 polyunsaturated fatty acids in the treatment of psychiatric illnesses in children and adolescents. Acta … Continue reading. Z kolei obniżenie zawartości cukru w diecie może zmniejszyć nadpobudliwość u dzieci.  

Wśród ziół zalecanych do stosowania u chorych na ADHD wymienianie są waleriana o działaniu uspokajającym i ginkgo biloba, które poprawia funkcje poznawcze mózgu. Melatonina może być pomocna w przypadku występowania problemów ze snem. Zadziwiające wyniki dało badanie porównawcze szafranu i metylofenidatu przeprowadzone na dzieciach w wieku 6-17 lat. Grupa zażywająca suplement z szafranem przez okres 6 tygodni osiągała takie same wyniki w końcowych testach, jak dzieci leczone farmaceutykiem. Odkrycie wymaga jednak większej ilości badań[8]Baziar S., Aqamolaei A., Khadem E., Mortazavi S. H., Naderi S., Sahebolzamani E., Mortezaei A., Jalilevand S., Mohammadi M-R., Shahmirzadi M., Akhondzadeh S., Crocus sativus L. Versus … Continue reading.   

Elektroakupunktura

Wśród metod dających wymierne efekty wymieniana jest również elektroakupunktura. W przeglądzie badań dotyczących stosowania akupunktury u chorych na ADHD najlepsze efekty przyniosło połączenie elektroakupunktury z terapią poznawczo-behawioralną. Niektóre wyniki wskazywały na wyższość akupunktury nad leczeniem farmakologicznym[9]Lee M. S., Choi T. Y., Kim J. I., Kim L., Ernst E., Acupuncture for treating attention deficit hyperactivity disorder: a systematic review and meta-analysis. Chin J Integr Med. 2011 Apr;17(4):257-60. … Continue reading.  

W celu łagodzenia objawów u osób z ADHD zalecana jest również aktywność fizyczna, w tym joga. Najlepsze wyniki w badaniach osiągały dzieci, u których została ona połączona z farmakoterapią[10]Haffner J., Roos J., Goldstein N., Parzer P., Resch F., Zur Wirksamkeit körperorientierter Therapieverfahren bei der Behandlung hyperaktiver Störungen: Ergebnisse einer kontrollierten Pilotstudie … Continue reading.

Medyczna marihuana w leczeniu ADHD 

Badania wskazują, że medyczna marihuana może wpływać na łagodzenie objawów związanych z ADHD. Dorośli cierpiący na to schorzenie często są stałymi użytkownikami konopi indyjskich. W badaniu z 2013 roku regularni palacze marihuany przyznawali, że podczas odstawienia narkotyku ich objawy ulegają nasileniu[11]Loflin M., Earleywine M., De Leo J., Hobkirk A., (2014) Subtypes of Attention Deficit-Hyperactivity Disorder (ADHD) and Cannabis Use, Substance Use & … Continue reading.

ADHD związane jest z nieprawidłową transmisją dopaminy w mózgu. Badacze postanowili sprawdzić, czy THC wpłynie pozytywnie na ten symptom. Wyniki wskazały, że kannabinoid wykazuje krótkoterminowe działanie zwiększające produkcję dopaminy[12]Bloomfield M. A., Ashok A. H., Volkow N. D., Howes O. D., The effects of Δ9-tetrahydrocannabinol on the dopamine system. Nature. 2016 Nov 17;539(7629):369-377. doi: 10.1038/nature20153. PMID: … Continue reading.

Budzące nadzieję wnioski pozwoliło wyciągnąć badanie nad działaniem konopi na Pacjentów z podtypem ADD, u których nie sprawdziło się tradycyjne leczenie. Wśród 30. uczestników wszyscy potwierdzili złagodzenie objawów podczas stosowania kannabinoidów. Zmniejszeniu uległy m.in trudności z koncentracją, bezsenność i nadwrażliwość na bodźce[13]Milz E., Grotenhermen F., (2015). Successful authorised therapy of treatment resistant adult ADHD with Cannabis: experience from a medical practice with 30 patients. International Cannabinoid in … Continue reading.

Zdecydowanie potrzeba większej ilości badań, aby potwierdzić terapeutyczny wpływ medycznej marihuany na chorych z ADHD. W przypadku jej stosowania należy wziąć pod uwagę skłonność do nadużywania substancji psychoaktywnych u Pacjentów z tym schorzeniem. Na pewno warto wypróbować terapię kannabinoidami zwłaszcza u osób, które są oporne na tradycyjne metody leczenia. 

Przypisy:

Przypisy:
1Gaidamowicz R., Deksnytė A., Palinauskaitė K., Aranauskas R., Kasiulevičius V., Šapoka V., Aranauskas L., ADHD – plaga XXI wieku?, Psychiatr. Pol. 2018; 52(2): 287–307, DOI: https://doi.org/10.12740/PP/67111, data dostępu: lipiec 2021
2National Collaborating Centre for Mental Health (UK). Attention Deficit Hyperactivity Disorder: Diagnosis and Management of ADHD in Children, Young People and Adults. Leicester (UK): British Psychological Society (UK); 2009. PMID: 22420012, data dostępu: lipiec 2021
3Wolosin S. M., Richardson M. E., Hennessey J. G., Denckla M. B., Mostofsky S. H., Abnormal cerebral cortex structure in children with ADHD. Hum Brain Mapp. 2009 Jan;30(1):175-84. doi: 10.1002/hbm.20496. PMID: 17985349; PMCID: PMC2883170, data dostępu: lipiec 2021
4Prasad S., Arellano J., Steer C., Libretto S. E., Assessing the value of atomoxetine in treating children and adolescents with ADHD in the UK. Int J Clin Pract. 2009 Jul;63(7):1031-40. doi: 10.1111/j.1742-1241.2009.02090.x. PMID: 19570121, data dostępu: lipiec 2021
5San Mauro Martín I., Garicano Vilar E., Collado Yurrutia L., Ciudad Cabañas M. J., ¿Es el gluten el gran agente etiopatogenico de enfermedad en el siglo XXI? [Is gluten the great etiopathogenic agent of disease in the XXI century?]. Nutr Hosp. 2014 Dec 1;30(6):1203-10. Spanish. doi: 10.3305/nh.2014.30.6.7866. PMID: 25433099, data dostępu: lipiec 2021
6Konofal E., Lecendreux M., Arnulf I., Mouren M. C., Iron deficiency in children with attention-deficit/hyperactivity disorder. Arch Pediatr Adolesc Med. 2004 Dec;158(12):1113-5. doi: 10.1001/archpedi.158.12.1113. PMID: 15583094, data dostępu: lipiec 2021
7Clayton E., Hanstock T., Garg M., Hazell P. (2007), Long chain omega-3 polyunsaturated fatty acids in the treatment of psychiatric illnesses in children and adolescentsActa Neuropsychiatrica, 19(2), 92-103. doi:10.1111/j.1601-5215.2007.00189.x, data dostępu: lipiec 2021
8Baziar S., Aqamolaei A., Khadem E., Mortazavi S. H., Naderi S., Sahebolzamani E., Mortezaei A., Jalilevand S., Mohammadi M-R., Shahmirzadi M., Akhondzadeh S., Crocus sativus L. Versus Methylphenidate in Treatment of Children with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Randomized, Double-Blind Pilot Study, Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology.Apr 2019.205-212.http://doi.org/10.1089/cap.2018.0146, data dostępu: lipiec 2021
9Lee M. S., Choi T. Y., Kim J. I., Kim L., Ernst E., Acupuncture for treating attention deficit hyperactivity disorder: a systematic review and meta-analysis. Chin J Integr Med. 2011 Apr;17(4):257-60. doi: 10.1007/s11655-011-0701-7. Epub 2011 Apr 21. PMID: 21509667, data dostępu: lipiec 2021
10Haffner J., Roos J., Goldstein N., Parzer P., Resch F., Zur Wirksamkeit körperorientierter Therapieverfahren bei der Behandlung hyperaktiver Störungen: Ergebnisse einer kontrollierten Pilotstudie [The effectiveness of body-oriented methods of therapy in the treatment of attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD): results of a controlled pilot study]. Z Kinder Jugendpsychiatr Psychother. 2006 Jan;34(1):37-47. German. doi: 10.1024/1422-4917.34.1.37. PMID: 16485612, data dostępu: lipiec 2021
11Loflin M., Earleywine M., De Leo J., Hobkirk A., (2014) Subtypes of Attention Deficit-Hyperactivity Disorder (ADHD) and Cannabis Use, Substance Use & Misuse, 49:4, 427-434, DOI: 10.3109/10826084.2013.841251, data dostępu: lipiec 2021
12Bloomfield M. A., Ashok A. H., Volkow N. D., Howes O. D., The effects of Δ9-tetrahydrocannabinol on the dopamine system. Nature. 2016 Nov 17;539(7629):369-377. doi: 10.1038/nature20153. PMID: 27853201; PMCID: PMC5123717, data dostępu: lipiec 2021
13Milz E., Grotenhermen F., (2015). Successful authorised therapy of treatment resistant adult ADHD with Cannabis: experience from a medical practice with 30 patients. International Cannabinoid in Medicine & Research Conference 2015 in Sestri Levante (GE), Italy, https://www.researchgate.net/publication/331629710_Successful_authorised_therapy_of_treatment_resistant_adult_ADHD_with_Cannabis_experience_from_a_medical_practice_with_30_patients, data dostępu: lipiec 2021

Pytania naszych czytelników

– Jacy specjaliści przyjmują w Medicana?

"W Medicana przyjmują lekarze specjalizacji medycznych m.in neurologii, psychiatrii, gastrologii, ginekologii i anestezjologii."

– Od którego roku życia można rozpocząć terpię medyczną marihuaną?

"Nie ma jasnej granicy. Lekarz prowadzący leczenie, decyduje o jego rozpoczęciu, dokładnie analizując dokumentację medyczną pacjenta."

left arrow right arrow

Zadaj swoje pytanie,

Zapisz się do newsletter