Grafika, białe tło z czerwoną kreską, czarnym napisem Neurologia - Padaczka / Epilepsja i logo Medicana Centrum Terapii Medyczna Marihuana w lewym dolnym rogu.
Epilepsja Padaczka

Padaczka/Epilepsja. Przyczyny, objawy, leczenie.

Publikacja: 12 stycznia, 2021

Aktualizacja: 4 listopada, 2021

Medyczna marihuana wspomaga leczenie epilepsji. Tak wskazują wyniki badań naukowców. W jaki sposób kannabinoidy pomagają osobom z padaczką? Czy warto włączyć konopie do leczenia epilepsji?

Weryfikowane przez:

Padaczka – charakterystyka

Padaczka (łac. epilepsia) jest chorobą układu nerwowego. Charakteryzuje się występowaniem nagłych napadów wzmożonej aktywności elektrycznej w mózgu lub jego części. Powodują je wyładowania bioelektryczne, które zakłócają komunikację między neuronami. Trwają one zazwyczaj od kilku do kilkudziesięciu sekund, a chory na czas ataku traci świadomość. Do stwierdzenia epilepsji konieczne jest wystąpienie napadu padaczkowego więcej niż raz. 

Grafika, na białym tle czarny napis Padaczka/epilepsja z wykresem kołowym: 75 proc. chorych diagnozowanych jest przed 19. rokiem życia oraz zielonym logo medicana w lewym dolnym rogu.

Epilepsja występuje nawet u noworodków i pozostaje najczęstszą chorobą neurologiczną wieku dziecięcego. Aż 75 proc. chorych diagnozowanych jest przed 19. rokiem życia. Na świecie napadów padaczkowych doświadcza 50 mln osób. W Polsce obecnie żyje ok. 300 tys. pacjentów z epilepsją. Każdego roku liczba ta zwiększa się o 27 tysięcy nowych zachorowań[1]Centrala Narodowego Funduszu Zdrowia, NFZ o zdrowiu Padaczka, Departament Analiz i Innowacji, Warszawa, marzec 2020, ISBN: 978-83-956980-0-2, s.5

Jak zapobiegać epilepsji?

W przypadku predyspozycji genetycznych czy w następstwie chorób mózgu padaczka jest często nieunikniona. Warto jednak podejmować próby zapobiegania jej. Kobiety w ciąży powinny dbać o odporność, unikać palenia tytoniu i spożywania alkoholu oraz wybrać zaufanego lekarza do prowadzenia ciąży i porodu. Zmniejszy to prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań, które mogą spowodować epilepsję u dziecka. 

Osoby dorosłe powinny unikać urazów głowy. W przypadku doznania wypadku lub uszkodzenia mózgu należy profilaktycznie wdrożyć leki przeciwpadaczkowe, co może zawczasu powstrzymać rozwój choroby. 

Epilepsja – przyczyny choroby 

W ponad 60 proc. przypadków przyczyna epilepsji nie zostaje wykryta. Padaczka bywa chorobą genetyczną. 10-15 proc. chorych ma w rodzinie osoby, które również cierpią na epilepsję. Badania potwierdzają, że może być ona wynikiem nieprawidłowego działania niektórych genów[2]Narodowy Fundusz Zdrowia, Jak żyć z padaczką? w: http://www.pacjent.gov.pl/jak-zyc-z-choroba/jak-zyc-z-padaczka, data dostępu: luty 2021

Na wystąpienie padaczki w wieku dziecięcym mają również wpływ powikłania w trakcie ciąży i porodu m.in. niedotlenienie okołoporodowe, porażenie mózgowe czy wszelkie urazy głowy. Prawdopodobieństwo epilepsji zwiększają też wady wrodzone i przejście choroby zakaźnej przez matkę w trakcie ciąży. 

U dorosłych epilepsja najczęściej pojawia się jako następstwo urazu głowy lub choroby mózgu w tym udaru, wylewu podpajęczynówkowego, nowotworu lub zapalenia opon mózgowych. Jej powodem może być również obecność tasiemca uzbrojonego w organizmie.  

Padaczka – objawy choroby 

Objawem epilepsji są różne rodzaje napadów padaczkowych. Wbrew ogólnemu mniemaniu nie wszystkie z nich są napadami drgawkowymi, które stanowią 60 proc. wszystkich przypadków. 

Wyróżniamy następujące rodzaje ataków padaczkowych:

  • napad toniczno-kloniczny (zwany także napadem dużym lub “grand mal”) – mięśnie gwałtownie spinają się, chory upada na ziemię i traci przytomność. Następują drgawki, szczękościsk, głowa odgina się do tyłu, z ust może lecieć piana. Możliwe jest przegryzienie języka lub mimowolne oddanie stolca i moczu. 
  • napad miokloniczny – drgawki kończyn, najczęściej górnych, bez utraty świadomości.
  • napad nieświadomości (napad mały lub “petit mal”) – chory zastyga w bezruchu i nie ma z nim kontaktu, jednak może wykonywać tzw. automatyzmy, czyli proste, nieświadome ruchy np. mlaskanie, rozpinanie guzików, przełykanie śliny. Po kilkunastu sekundach wraca do wykonywania wcześniejszej czynności. 
  • napad atoniczny – dochodzi do zwiotczenia mięśni, upadku i utraty przytomności u chorego. 

Nietypowe rodzaje napadów:

  • czuciowe – mrowienie pewnych części ciała
  • ruchowe – drżenie jedynie kącika ust czy palca
  • wegetatywne – ślinotok, ucisk gardła/klatki piersiowej, naprzemienne blednięcie i czerwienienie się, nadmierna potliwość

Szacuje się, że u 13 proc. epileptyków po napadzie występuje tzw. porażenie Todda – połowiczne porażenie ciała, które ustępuje samoistnie po pewnym czasie. Zwiększa ono prawdopodobieństwo wystąpienia następnego napadu padaczki. 

Zazwyczaj napady epilepsji trwają od kilkunastu sekund do trzech minut. Przed wystąpieniem ataku część chorych doświadcza aury, która obejmuje omamy słuchowe, odczuwanie lęku, nieprzyjemnego smaku lub zapachu. Po napadzie pacjenci często skarżą się na nadmierną senność, bóle głowy i mięśni.

Napady padaczkowe nie stanowią zagrożenia życia same w sobie. Jednak ryzyko śmierci pojawia się, kiedy chory doświadcza ataku podczas kąpieli, przebywania na wysokości czy posługiwania się ostrym narzędziem. 

Bezpośrednią przyczyną zgonu może być utrzymujący się stan padaczkowy, czyli napad trwający powyżej pół godziny lub seria ataków występujących jeden po drugim. Dochodzi wtedy do niedotlenienia mózgu i jego obrzęku, co może skutkować śmiercią. Stan padaczkowy często występuje po nagłym odstawieniu leków przeciwpadaczkowych lub odstawienie alkoholu (w przypadku padaczki alkoholowej).

Rodzaje napadów padaczkowych ogniskowych

Nasilenie i objawy napadu padaczkowego różnią się w zależności od obszaru mózgu, w którym występują wyładowania. Na tej podstawie wyróżnione zostały padaczki ogniskowe:

  • napady z płata czołowego – obecne są ruchy pedałowania, kopania, kołysania, prężenia miednicy, wymuszone myślenie oraz zwrot głowy i gałek ocznych w jedną stronę. Często chory krzyczy podczas ataku. Zazwyczaj występują w nocy, charakteryzują się krótkim czasem trwania (10-50 sekund) i niedługim okresem ponapadowym (otępienie, niepamięć) lub jego brakiem. 
  • napady z płata skroniowego – początkowy chwilowy paraliż, następnie wystąpienie drgawek, wykrzywiania kończyn górnych, mlaskania i stopniowa utrata przytomności. Przed napadem skroniowym często występuje aura, a po nim przedłużające się uczucie splątania i otępienia. 
  • napady z płata ciemieniowego – rzadko rozpoznawane ze względu na szybkie promieniowanie wyładowań do płata skroniowego lub brak objawów klinicznych. Charakteryzują się mrowieniem, uczuciem kłucia w jednym miejscu ciała oraz zawrotami głowy.
  • napady z płata potylicznego – objawy wzrokowe: zez, oczopląs, podwójne widzenie, iluzje (kropki, błyski, iskry przed oczami), czasem zdarzają się również wymioty.

Epilepsja – diagnostyka choroby 

Padaczka diagnozowana jest przez lekarza neurologa. Do stwierdzenia epilepsji konieczne jest wystąpienie ataku padaczkowego więcej niż raz. Często wystarczy zebranie szczegółowego wywiadu odnośnie historii choroby w rodzinie i pojawiających się objawów, jednak lekarz może zalecić również badania uzupełniające. 

Podstawą jest badanie EEG, które sprawdza czynności biolelektryczne w mózgu. Podczas napadu padaczkowego pomiar przyjmuje najwyższą wartość. Koszt badania wynosi od 80 do 250 zł w różnych miejscach Polski. 

W diagnozie konkretnego rodzaju padaczki i obszaru wyładowań pomocne będą tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. Koszt tomografii komputerowej waha się zazwyczaj pomiędzy 250 a 350 zł. W przypadku rezonansu magnetycznego od 400 do 600 zł. Powyższe formy diagnostyki są również refundowane przez NFZ. 

Do mniej powszechnych badań wykorzystywanych w diagnozie padaczki należą SPECT i PET. Pierwsze pomaga w ocenie przepływu mózgowego w trakcie napadu i tuż po nim, dzięki czemu pozwala określić lokalizację ognisk padaczkowych. Jego koszt wynosi od 400 do 1200 zł. Badanie PET ma na celu przyjrzenie się metabolizmowi mózgu. Jest to badanie na tyle specjalistyczne, że wykonuje się je głównie w prywatnych klinikach w cenie od 3000 do 6000 zł. 

Czy epilepsja jest uleczalna?

Istnieje ponad 70 rodzajów epilepsji i większość z nich jest uleczalna. Głównie dotyczy to padaczki u dzieci, gdzie remisja występuje w 80 proc. przypadków po wdrożeniu odpowiedniego leczenia. Istnieją też łagodne odmiany epilepsji, które ustępują wraz z wiekiem i dojrzewaniem mózgu.  

Osoby dorosłe również mają szanse na wyzdrowienie, zwłaszcza kiedy przyczyną choroby są zmiany w mózgu np. guz czy naczyniak. Po ich usunięciu chirurgicznym padaczka zazwyczaj ustępuje. W przypadku pozostałych rodzajów epilepsji mówi się o wyzdrowieniu w momencie, kiedy u chorego nie pojawi się atak przez 5 lat od odstawienia leków. 

Metody leczenia padaczki 

Leczenie epilepsji opiera się głównie na farmakoterapii i ma na celu zapobieganie lub łagodzenie napadów. Leki przeciwpadaczkowe powodują podniesienie progu drgawkowego i hamują rozprzestrzenianie się wyładowań na sąsiadujące obszary mózgu. 

Zazwyczaj pierwszym przepisywanym przez lekarzy w Polsce lekiem jest kwas walproinowy. Jest to lek starej generacji, dlatego często powoduje skutki uboczne takie jak senność, przewlekłe zmęczenie, zwiększenie masy ciała. Niestety, farmaceutyki nowej generacji są refundowane w Polsce jedynie w przypadku padaczki lekoopornej. 

Bardzo ważnym elementem leczenia jest przyjmowanie leków o stałych porach zaleconych przez lekarza. Jeśli dana substancja nie przynosi zadowalających rezultatów, zmienia się ją na inną lub wdraża leczenie skojarzone polegające na przyjmowaniu kilku leków jednocześnie. 

Neurochirurgia

Około 5-10 proc. pacjentów wymaga leczenia neurochirurgicznego. Dostępnymi metodami są zabieg nacięcia na tkance mózgowej w obszarze występowania wyładowań lub całkowite usunięcie tej części. 

Dość nowym sposobem terapii padaczki jest wszczepienie pod lewym obojczykiem stymulatora nerwu błędnego. Implant wytwarza co 5 minut impulsy elektryczne, które mają zapobiegać napadom padaczkowym. Ta metoda najlepiej sprawdza się u pacjentów doświadczających aury. W momencie, kiedy wyczuwają zbliżający się atak, mogą uruchomić stymulator za pomocą magnesu. 

Przy leczeniu małych zmian w mózgu polecany jest “nóż gamma”, który polega na napromieniowaniu obszaru wyładowań. Promienie gamma niszczą jedynie zmienione chorobowo komórki, dzięki czemu technika jest mało inwazyjna. 

Leczenie padaczki powinno trwać minimum 2-3 lata. Jeśli w tym czasie nie wystąpił atak, można przejść do odstawiania leków. W trakcie tego procesu należy regularnie robić badanie EEG. 

Epilepsja a ciąża 

Ciąża u kobiety ze stwierdzoną padaczką od początku powinna być traktowana jak ciąża wysokiego ryzyka. Jeżeli planujesz zajście w ciążę, koniecznie zgłoś ten fakt lekarzowi zawczasu, aby zdążył on wdrożyć farmakoterapię nieszkodliwą dla rozwoju płodu. Po zapłodnieniu zmiana leku może nie być już możliwa. 

Leki przeciwdrgawkowe np. popularny kwas walproinowy mogą powodować wady wrodzone płodu. W zależności od dawki ryzyko ich wystąpienia jest nawet dziesięciokrotnie wyższe. Dlatego najlepiej zminimalizować dawkę lub zmienić leczenie na minimum pół roku przed planowanym zajściem w ciążę. Nie należy również stosować terapii skojarzonej u kobiet ciężarnych. 

Napady padaczkowe podczas ciąży mogą doprowadzić do uszkodzenia łożyska lub wad rozwojowych również wskutek niedotlenienia płodu. Po każdym napadzie należy niezwłocznie zgłosić się do ginekologa w celu zbadania, czy nie wpłynął on niekorzystnie na dziecko. Ważne jest umożliwienie współpracy ginekologowi i neurologowi w trakcie prowadzenia ciąży. Najlepiej leczyć się u lekarzy z jednej przychodni. 

Medyczna marihuana i inne alternatywne metody leczenia epilepsji

Metody alternatywne stosuje się głównie jako wspomaganie terapii farmakologicznej lub w przypadku padaczki lekoopornej. Najczęstsze jest wprowadzenie diety ketogenicznej, która zmniejsza występowanie napadów o 30-40 proc. Jest to dieta oparta na tłuszczach i wysokiej zawartości białka przy niskiej podaży węglowodanów. W przypadku jej stosowania należy regularnie badać nerki[3]Eric H. Kossoff, Beth A. Zupec‐Kania, Stéphane Auvin,  Karen R. Ballaban‐Gil, A.G. Christina Bergqvist, Robyn Blackford, Jeffrey R. Buchhalter , Roberto H. Caraballo, J. Helen Cross, … Continue reading

Innymi metodami są akupunktura, joga oraz terapia psychologiczna. Coraz liczniejsze badania pokazują skuteczność stosowania medycznej marihuany w leczeniu epilepsji, głównie dzięki jej właściwościom przeciwdrgawkowym

Grafika, na białym tle czarny napis Wpływ medycznej marihuany na ataki padaczki u dzieci, oraz Ograniczenie liczby napadów u dziecka potwierdzało 85 proc. rodziców stosujących medyczną marihuanę, a 11-15 proc. zgłaszało całkowite ustąpienie ataków i zielonym logo medicana w lewym dolnym rogu.

CBD a padaczka u dzieci

Zawarty w konopiach indyjskich kannabidiol (CBD) powoduje zmniejszenie częstotliwości napadów padaczkowych, również u dzieci. Ograniczenie liczby napadów u dziecka potwierdzało 85 proc. rodziców stosujących medyczną marihuanę, a 11-15 proc. zgłaszało całkowite ustąpienie ataków. Dodatkowo polepszeniu uległa jakość snu, wahania nastrojów i zdolność koncentracji. Zaskakujący jest przypadek dziewczynki, która dzięki terapii kannabinoidami całkowicie odstawiła leki przeciwpadaczkowe. Ilość ataków spadła u niej z 50 dziennie do zaledwie 2-3 w miesiącu[4]Maa, E., and Figi, P. (2014, June). The case for medical Cannabis in epilepsy w: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24854149/, data dostępu: marzec 2021

Badania naukowe

Co ciekawe, zdarzały się przypadki całkowitego ustąpienia objawów u chorych na lekooporne, trudne w leczeniu rodzaje padaczki m.in. syndrom Draveta i Lenoxa-Gastatuta. Po 12 tygodniach terapii konopiami indyjskimi stwierdzono całkowite ustąpienie objawów u 9 proc. dzieci z tymi schorzeniami. Z kolei 45 proc. z nich doświadczało ataków rzadziej lub w mniejszym nasileniu. Dodatkową zaletą jest mniej skutków ubocznych tego typu leczenia niż w przypadku farmaceutyków przeciwdrgawkowych starej generacji[5] Hussain, S.A., Zhou, R., Jacobson, C., Weng, J., Cheng, E., Lay, J., Hung, P., Lerner, J.T., and Sankar, R. (2015, June). Perceived efficacy of cannabidiol-enriched cannabis extracts for … Continue reading[6]Porter, B.E., and Jacobson, C. (2013, December). Report of a parent survey of cannabidiol-enriched cannabis use in pediatric treatment-resistant epilepsy. w: … Continue reading

Dla dzieci z lekoopornymi padaczkami jak zespół Draveta czy Lenoxa-Gastauta, CBD wydaje się być skutecznym – czasami niezwykle skutecznym – sposobem leczenia, który jest ogólnie bezpieczny i dobrze tolerowany.”

dr. Elizabeth Thiele

Oczywiście, stosowanie medycznej marihuany przez dorosłych również przynosi podobne efekty. Już w latach 80’ przeprowadzono pierwsze badania, w których 80 proc. chorych na epilepsję potwierdziło terapeutyczne działanie konopi indyjskich[7]Cuhna J. M., Carlini E.A, Pereira A.E, Ramos O., Pimentel C., Gagliardi R., Sanvito W.L., Lander N., Mechoulam R., Chronic Administration of Cannabidiol to Healthy Volunteers and Epileptic Patients, … Continue reading.

Przypisy:

Przypisy:
1Centrala Narodowego Funduszu Zdrowia, NFZ o zdrowiu Padaczka, Departament Analiz i Innowacji, Warszawa, marzec 2020, ISBN: 978-83-956980-0-2, s.5
2Narodowy Fundusz Zdrowia, Jak żyć z padaczką? w: http://www.pacjent.gov.pl/jak-zyc-z-choroba/jak-zyc-z-padaczka, data dostępu: luty 2021
3Eric H. Kossoff, Beth A. Zupec‐Kania, Stéphane Auvin,  Karen R. Ballaban‐Gil, A.G. Christina Bergqvist, Robyn Blackford, Jeffrey R. Buchhalter , Roberto H. Caraballo, J. Helen Cross, Optimal clinical management of children receiving dietary therapies for epilepsy: Updated recommendations of the International Ketogenic Diet Study Group; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29881797/, data dostępu: luty 2021
4Maa, E., and Figi, P. (2014, June). The case for medical Cannabis in epilepsy w: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24854149/, data dostępu: marzec 2021
5 Hussain, S.A., Zhou, R., Jacobson, C., Weng, J., Cheng, E., Lay, J., Hung, P., Lerner, J.T., and Sankar, R. (2015, June). Perceived efficacy of cannabidiol-enriched cannabis extracts for treatment of pediatric epilepsy: A potential role for infantile spasms and Lennox-Gastaut syndrome. w: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25935511/, data dostępu: luty 2021
6Porter, B.E., and Jacobson, C. (2013, December). Report of a parent survey of cannabidiol-enriched cannabis use in pediatric treatment-resistant epilepsy. w: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24237632/, data dostępu: luty 2021
7Cuhna J. M., Carlini E.A, Pereira A.E, Ramos O., Pimentel C., Gagliardi R., Sanvito W.L., Lander N., Mechoulam R., Chronic Administration of Cannabidiol to Healthy Volunteers and Epileptic Patients, Pharmacology 1980;21:175–185, https://doi.org/10.1159/000137430, data dostępu: luty 2021

Pytania naszych czytelników

– Gdzie mogę kupić medyczną marihuanę?

"Receptę na medyczną marihuanę można zrealizować w aptekach w całej Polsce, które mają zezwolenie na zamawianie leków z grupy I-N. Jeżeli apteka nie posiada na stanie leku, ma obowiązek zamówić go dla pacjenta w ciągu 3 dni roboczych."

Przeczytaj więcej na ten temat:

Jak kupić medyczną marihuanę?

– Czy terapia medyczną marihuną powoduje skutki uboczne?

"Skutki uboczne wynikające ze stosowania medycznej marihuany są zwykle niewielkie i mają łagodne nasilenie. Zalicza się do nich: suchość w ustach, senność, obniżone ciśnienie"

Dowiedz się o działaniu THC i CBD:

CBD a THC – różnice w działaniu kannabinoidów.

left arrow right arrow

Zadaj swoje pytanie,

Zapisz się do newsletter