Grafika, białe tło z granatową kreską, czarnym napisem Psychiatria - Autyzm i logo Medicana Centrum Terapii Medyczna Marihuana w lewym dolnym rogu.
Autyzm

Autyzm. Przyczyny, objawy, leczenie zaburzenia.

Publikacja: 12 stycznia, 2021

Aktualizacja: 3 listopada, 2021

Autyzm jest zaburzeniem w rozwoju i funkcjonowaniu mózgu. Jego pierwsze objawy pojawiają się zazwyczaj do trzeciego roku życia.

Weryfikowane przez:

Dziecko autystyczne ma trudności w komunikacji i kontaktach społecznych. Oprócz tego występuje całe spektrum innych objawów, które u każdego pacjenta mogą być inne. 

Niemożliwe jest całkowite wyleczenie autyzmu. Mózg od początku rozwija się w odmienny sposób niż u zdrowych dzieci. Terapia spektrum autyzmu opiera się na łagodzeniu objawów i przystosowaniu dziecka do codziennego życia w społeczeństwie. U dorosłych symptomy są zazwyczaj odczuwalne w znacznie mniejszym stopniu. 

Jedną z efektywnych metod łagodzenia objawów jest stosowanie medycznej marihuany. Potwierdzają to badania wybitnego naukowca zajmującego się tematem konopi indyjskich w medycynie – doktora Raphaela Mechoulama. U niektórych pacjentów zażywanie CBD pozwoliło na całkowite odstawienie farmaceutyków. Jakie korzyści niosą kannabinoidy dla chorych ze spektrum autyzmu? 

Autyzm – charakterystyka

Autyzm nie jest uznawany za chorobę, a zaburzenie rozwoju o charakterze neurologicznym. Pierwsze objawy pojawiają się we wczesnym dzieciństwie. Zmiany, które zachodzą w mózgu autystycznego dziecka, są nieodwracalne i rzutują na całe późniejsze życie. Zaburzenie fachowo określane jest jako spektrum autyzmu, ponieważ u każdego objawy są inne i mają różne nasilenie. 

W Polsce nie przeprowadzono dokładnych badań, które umożliwiłyby określenie rozpowszechnienia autyzmu. Statystyki z innych krajów europejskich wskazują na występowanie schorzenia u 1 proc. populacji[1]CDC, Summary of Autism Spectrum Disorder (ASD) Prevalence Studies, 2016 w: https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/documents/ASDPrevalenceDataTable2016-508.pdf, data dostępu: lipiec 2021.

Z kolei w USA diagnozę zaburzenia autystycznego słyszy 1 na 54 dzieci. Autyzm jest wykrywany u chłopców cztery razy częściej niż u dziewczynek[2]Maenner M. J., Shaw K. A., Baio J., et al. Prevalence of Autism Spectrum Disorder Among Children Aged 8 Years — Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, 11 Sites, United States, … Continue reading. Powodem może być zróżnicowanie symptomów pomiędzy płciami, co utrudnia postawienie właściwej diagnozy.  

Kluczowym objawem autyzmu są trudności w kontaktach z otoczeniem i brak zdolności adaptacji do norm społecznych. Dzieci i dorośli cierpiący na zaburzenia autystyczne często określani są jako dziwni oraz zamknięci w sobie. Powodem jest odmienna struktura i rozwój ich mózgów.     

Przyczyny autyzmu

Konkretne przyczyny występowania spektrum autyzmu nie są dokładnie znane. Większość specjalistów za główny czynnik rozwoju zaburzenia podaje podłoże genetyczne. Obecnie wyszczególniono aż 65 genów bezpośrednio związanych z autyzmem i ponad 200, które mogą przyczynić się do jego powstawania. Czasem przekazują je rodzice, w innych przypadkach objawy zaburzenia dostrzegalne są u dalszych krewnych. Szanse urodzenia dziecka ze spektrum autyzmu rosną, kiedy wcześniejsze potomstwo jest autystyczne. 

Zaburzenie nie musi rozwinąć się u każdej osoby posiadającej geny związane z autyzmem. Specjaliści podkreślają również znaczenie czynników środowiskowych, głównie przebiegu ciąży. Przedwczesny lub opóźniony poród, niedotlenienie w trakcie, niska waga dziecka po urodzeniu czy cukrzyca ciążowa zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia spektrum autyzmu. Wpływ może mieć również późna decyzja o macierzyństwie lub zażywanie niektórych leków podczas ciąży m.in. antydepresantów czy kwasu walproinowego stosowanego w leczeniu padaczki. 

W latach 90. poruszenie wśród rodziców wywołały publikacje Andrew Wakefielda świadczące o możliwości wystąpienia autyzmu po szczepieniu szczepionką MMR. Następne badania nie potwierdziły jego teorii. Po krótkim czasie znaleziono dowody na sfałszowanie wyników badań podanych przez Wakefielda, który finansowany był przez osoby ubiegające się o odszkodowania od firm farmaceutycznych. Lekarz stracił prawo do wykonywania zawodu. Analiza wyników badań, które objęły ponad 1.2 miliona dzieci, dowiodła, że szczepionki nie mają wpływu na wystąpienie spektrum autyzmu[3]Taylor L. E., Swerdfeger A. L., Eslick G.D.; Vaccines are not associated with autism: An evidence-based meta-analysis of case-control and cohort studies, kwiecień 2014 w: … Continue reading.   

Objawy spektrum autyzmu

Objawy autyzmu obejmują cechy i zachowania rozpoznawane w trzech obszarach, określonych jako triada autyzmu: interakcje społeczne, komunikacja i powtarzalne zachowania. Należy pamiętać, że nie wszyscy chorzy doświadczają wszystkich symptomów w takim samym stopniu.

Interakcje społeczne 

  • trudności w prawidłowym rozumieniu zachowań i słów innych ludzi
  • utrudnione nawiązywanie głębszych relacji, takich jak przyjaźń i miłość 
  • brak zainteresowania innymi osobami, u dzieci często brak świadomości ich obecności
  • niezdolność rozumienia uczuć i mówienia o nich
  • nieumiejętność zabawy czy pracy w grupie
  • dziecko nie wskazuje palcem na różne przedmioty i nie zwraca uwagi, kiedy są wskazywane przez inną osobę
  • dziecko nie wchodzi w role podczas zabawy (np. nie bawi się w dom)
  • brak umiejętności naśladowania czy powtarzania po innych 
  • dzieci z autyzmem nie dzielą się swoimi osiągnięciami 

Komunikacja

  • opóźnienia w nauce mówienia 
  • unikanie kontaktu wzrokowego
  • brak umiejętności odczytywania mimiki, tonu głosu i gestów drugiej osoby
  • echolalia – powtarzanie słów lub zdań po kimś innym
  • wypowiedzi nieadekwatne do sytuacji 
  • dosłowne rozumienie słów innych osób, także powiedzianych w formie metafory czy ironii
  • brak kontroli nad tonem głosu i własną mimiką
  • trudności w komunikowaniu własnych potrzeb

Powtarzalne zachowania

  • silne przywiązanie do rutyny np. trasy spacerów czy kolejności ustawienia książek na półce 
  • nadmierny stres w momencie, kiedy rutyna zostaje zaburzona
  • silne przywiązanie do pojedynczych przedmiotów
  • ciągłe powtarzanie tych samych ruchów tzw. stereotypie ruchowe lub manieryzmy 
  • długotrwała koncentracja na jednej czynności lub obserwowaniu konkretnej rzeczy 

Pierwsze objawy autyzmu dostrzegalne są już u niemowląt. Dziecko nie uśmiecha się do innych, nie reaguje na wydawane dźwięki czy zachęty do zabawy. Roczne dzieci nie gaworzą i nie umieją powtarzać gestów, takich jak wskazywanie palcem lub machanie. Rozwój mowy u dziecka z autyzmem jest opóźniony – bywa, że w wieku dwóch lat nie potrafi jeszcze mówić lub używa słów o nieprawidłowym znaczeniu.     

Rodzaje autyzmu

Autyzm wczesnodziecięcy

Diagnozowany jest u dzieci, u których objawy pojawiły się przed trzecim rokiem życia i obejmują wszystkie trzy kategorie triady. Najczęściej występujący rodzaj zaburzenia autystycznego. Zazwyczaj diagnoza stawiana jest we wczesnym dzieciństwie, stąd inne nazwy: autyzm dziecięcy lub autyzm Kannerowski od nazwiska lekarza, który opisał go po raz pierwszy. 

Autyzm atypowy

W przypadku autyzmu atypowego symptomy pojawiają się w późniejszym wieku lub nie obejmują wszystkich kategorii triady. Powodem do stwierdzenia tego rodzaju zaburzenia są wszelkie odchylenia od “tradycyjnego” autyzmu.  

Zespół Aspergera 

Osoby z zespołem Aspergera rozwijają się w takim samym tempie jak rówieśnicy, ale w wyjątkowy sposób. Często mają ponadprzeciętny iloraz inteligencji i nietypową, wąską dziedzinę zainteresowań. Objawy zespołu Aspergera najczęściej dotyczą relacji społecznych i trudności w komunikacji.

Autyzm – diagnostyka

Diagnostyka autyzmu opiera się głównie na wywiadzie z rodzicami oraz uważnym obserwowaniu zachowań i rozwoju dziecka. Coraz popularniejszym standardem jest diagnoza według protokołu ADOS (Autism Diagnosis Observation Schedule).

Pierwszym etapem diagnostyki jest stwierdzenie, czy pacjent rozwija się w prawidłowym tempie. Zazwyczaj lekarz (psychiatra dziecięcy lub terapeuta) zadaje rodzicom szereg pytań odnośnie sposobu wypowiedzi dziecka, zachowań, ewentualnych trudności w nauce. U dzieci z historią autyzmu w rodzinie raz na parę miesięcy należy wykonywać badania przesiewowe. 

W drugim etapie diagnostyki bierze udział więcej specjalistów (neurolog, pediatra, psycholog, psychiatra) i wykonywana jest większa ilość badań. Służy wykluczeniu innych chorób, które mogą dawać objawy podobne do autyzmu. Wśród zalecanych badań znajdują się: 

  • badania krwi 
  • badania neurologiczne 
  • badanie słuchu i okulistyczne
  • badanie w kierunku toksoplazmozy i cytomegalii 

Niektórzy lekarze przeprowadzają również badania genetyczne u rodziców, aby stwierdzić czy ich DNA posiada geny odpowiedzialne za autyzm lub inne choroby o podobnych symptomach.    

Leczenie autyzmu

Fundamentem leczenia spektrum autyzmu jest dobranie właściwej psychoterapii. W zależności od objawów w proces angażuje się kilku specjalistów: pedagog specjalny, psycholog, psychiatra i logopeda. Jeśli zlecone zostaną niestandardowe metody terapii, chorzy podejmują współpracę ze specjalistą z danej dziedziny. 

Metody psychoterapii

Do najpopularniejszych metod terapii autyzmu w Polsce należą: 

  • terapia behawioralna
  • TEACCH – kompleksowa terapia, sposób edukacji i komunikacji dostosowane do dzieci z autyzmem, prowadzona w specjalnych szkołach
  • Early Start Denver Model (ESDM) – terapia dla dzieci w wieku od 12 do 60 miesięcy prowadzona w formie interwałów, podczas których wdrażana jest nauka właściwych zachowań i specjalnych technik mających na celu przyspieszenie rozwoju dziecka  
  • RDI – terapia obejmująca wszystkich członków rodziny, oparta jest na teorii inteligencji dynamicznej i jej aktywacji
  • metoda Opcji/Son-Rise – metoda leczenia autyzmu oparta na wspólnej zabawie
  • model DIR/Floortime – dziecko przechodzi od nowa całą ścieżkę rozwoju społecznego i uczy się zachowań, których nie udało mu się opanować we wczesnych etapach życia 
  • metoda 3i – intensywna indywidualna terapia, zazwyczaj odbywa się w wyspecjalizowanym ośrodku; opiera się na dołączaniu do dziecka w zabawach i wejściu w jego świat oraz rozwoju umiejętności i zachowań pominiętych we wcześniejszych etapach życia

Wśród innych metod wykorzystywanych dodatkowo przy leczeniu autyzmu warto wyszczególnić dogoterapię, hipoterapię, muzykoterapię, biofeedback, metodę Weroniki Sherborne i Metodę Dobrego Startu.

Farmakoterapia

Nie ma jednego leku, który oddziałuje na wszystkie objawy autyzmu. Farmakoterapia wykorzystywana jest jako wspomaganie psychoterapii lub w celu radzenia sobie z najbardziej dokuczliwymi symptomami. Jeśli u dziecka pojawiają się zachowania destrukcyjne – agresja, napady szału, autoagresja – lekarz zaleca przyjmowanie rysperydonu lub arypiprazolu. Przy dotkliwych tikach i powtarzalności ruchów przepisywane są leki przeciwpsychotyczne. 

Często u dzieci ze spektrum autyzmu występują objawy ADHD m.in. trudności w skupieniu uwagi, nadpobudliwość ruchowa czy impulsywność. Wtedy w leczeniu wykorzystywane są metylofenidat lub atomoksetyna.    

Leczenie autyzmu za pomocą medycznej marihuany

Medyczna marihuana posiada właściwości, które są w stanie zmniejszyć co najmniej kilka objawów autyzmu. Podczas badań przeprowadzonych przez doktora Mechoulama i jego zespół ⅓ badanych potwierdziła znaczne ustąpienie symptomów choroby po stosowaniu przez okres 6 miesięcy olejku z 30 proc. CBD i 2 proc. THC. Ponad połowa uczestników określiła zmniejszenie objawów jako umiarkowane.

Jakie objawy uległy zmianie podczas terapii olejkiem CBD?

Poprawie uległy:

  • zdolność koncentracji
  • nadmierne pobudzenie
  • agresja
  • apetyt
  • jakość snu

Po pół roku stosowania medycznej marihuany 10 do 20 proc. pacjentów z diagnozą autyzmu przestało przyjmować leki przeciwpsychotyczne i przeciwpadaczkowe. Zaledwie u ¼ osób wystąpiły skutki uboczne (m.in. niepokój czy nadmierna senność), jednak o niskim nasileniu[4]Bar-Lev Schleider L., Mechoulam R., Saban N. et al. Real life Experience of Medical Cannabis Treatment in Autism: Analysis of Safety and Efficacy. Sci Rep 9, 200 (2019). … Continue reading.

Zespół Mechoulama przeprowadził trzy badania dotyczące leczenia autyzmu u dzieci za pomocą CBD. Każde z nich potwierdzało pozytywne efekty terapii.

Powyższe wyniki nie powinny dziwić, kiedy spojrzymy na przegląd badań potwierdzających rolę układu endokannabinoidowego. Badacze stwierdzili, że mutacje komórek mózgu spowodowane autyzmem blokują działanie molekuł aktywujących receptory CB2. W związku z tym powstała teoria, że stosowanie medycznej marihuany może przywrócić prawidłowe funkcjonowanie komórek mózgowych i komunikację między neuronami[5]Földy C., Malenka R. C., Südhof T. C.; Autism-associated neuroligin-3 mutations commonly disrupt tonic endocannabinoid signaling. Neuron. 2013 May 8;78(3):498-509. doi: … Continue reading.

Powyższe dowody nie są jedynymi potwierdzającymi efektywność terapii medyczną marihuaną w łagodzeniu objawów spektrum autyzmu. Na pewno nie powinna ona zastępować psychoterapii, jednak z powodzeniem może wypierać farmaceutyki. Naturalne środki lecznicze są zdrowsze, zwłaszcza kiedy w grę wchodzi leczenie dzieci.

Przypisy:

Przypisy:
1CDC, Summary of Autism Spectrum Disorder (ASD) Prevalence Studies, 2016 w: https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/documents/ASDPrevalenceDataTable2016-508.pdf, data dostępu: lipiec 2021
2Maenner M. J., Shaw K. A., Baio J., et al. Prevalence of Autism Spectrum Disorder Among Children Aged 8 Years — Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, 11 Sites, United States, 2016. MMWR Surveill Summ 2020;69(No. SS-4):1–12. DOI: http://dx.doi.org/10.15585/mmwr.ss6904a1external icon, data dostępu: lipiec 2021
3Taylor L. E., Swerdfeger A. L., Eslick G.D.; Vaccines are not associated with autism: An evidence-based meta-analysis of case-control and cohort studies, kwiecień 2014 w: https://vaccines.org.il/images/4/4e/Vaccines-are-not-associated-with-autism.pdf, data dostępu: lipiec 2021
4Bar-Lev Schleider L., Mechoulam R., Saban N. et al. Real life Experience of Medical Cannabis Treatment in Autism: Analysis of Safety and Efficacy. Sci Rep 9, 200 (2019). https://doi.org/10.1038/s41598-018-37570-y, data dostępu: lipiec 2021
5Földy C., Malenka R. C., Südhof T. C.; Autism-associated neuroligin-3 mutations commonly disrupt tonic endocannabinoid signaling. Neuron. 2013 May 8;78(3):498-509. doi: 10.1016/j.neuron.2013.02.036. Epub 2013 Apr 11. PMID: 23583622; PMCID: PMC3663050, data dostępu: 2021

Pytania naszych czytelników

– Czy medyczna marihuana jest lekiem?

"Tak, medyczna marihuana to pełnowartościowy lek, który jest przepisywany na receptę i dostępny tylko w aptekach."

Dowiedz się więcej o medycznej marihuanie:

Jak medyczna marihuana wpływa na organizm.

– Jak szybko działa medyczna marihuana?

"To zależy od formy podania. Najszybciej jednak działa waporyzacja - już po kilku minutach można poczuć jej działanie."

Może to Cię zaciekawi:

W jaki sposób stosować medyczną marihuanę?

left arrow right arrow

Zadaj swoje pytanie,

Zapisz się do newsletter