Grafika, białe tło szarą kreską, czarnym napisem Inne - Astma oraz zielonym logo Medicana w lewym dolnym rogu.
Astma

Astma. Przyczyny, objawy, leczenie choroby.

Publikacja: 12 stycznia, 2021

Aktualizacja: 2 sierpnia, 2021

Astma jest jedną z najczęstszych przewlekłych chorób układu oddechowego. Liczne badania pokazują, że medyczna marihuana łagodzi objawy schorzenia. Czytaj dalej, aby dowiedzieć się, w jaki sposób kannabinoidy pomagają leczyć astmę i łagodzą jej objawy.

Weryfikowane przez:

Astma – charakterystyka

Astma oskrzelowa wywołuje przewlekły stan zapalny układu oddechowego. Oskrzela astmatyków mają tendencje do nadmiernego kurczenia się, co powoduje nagłe ataki duszności. Wraz z postępem choroby w tkance dróg oddechowych chorych osiada się śluz i powstają stałe ubytki. 

Grafika, na białym tle czarny napis Astma z opisem: Szacuje się, że na całym świecie choruje na nią około 300 mln ludzi, a do 2025 roku ta liczba może powiększyć się o kolejne 100 mln chorych oraz zielonym logo mediana w lewym dolnym rogu.

Zgodnie z szacunkami Światowej Organizacji Zdrowia liczba chorych na astmę sięga nawet 18 proc. populacji w krajach rozwiniętych. Najwięcej astmatyków żyje w Wielkiej Brytanii, Australii, Szwecji i FInlandii. Najmniejszy odsetek – poniżej 1 proc. – występuje w Japonii i na Grenlandii. Co roku na tę chorobę, umiera nawet 400 tysięcy osób. 

Grafika, na białym tle czarny napis Astma z opisem: Zgodnie z danymi Narodowego Funduszu Zdrowia, w Polsce w 2019 r. żyło 2,2 mln co stanowi 5,7% populacji oraz zielonym logo mediana w lewym dolnym rogu.

W Polsce mieszka ok. 2,2 mln pacjentów ze zdiagnozowaną astmą oskrzelową. Należy pamiętać, że wiele przypadków pozostaje nierozpoznanych. Schorzenie dotyka w równym stopniu dorosłych (10 proc. Polaków), jak i dzieci (11 proc.). Wśród astmatyków przeważają kobiety. 

Astma oskrzelowa – przyczyny 

Najczęściej występującym rodzajem jest astma o podłożu alergicznym. W niektórych przypadkach choroba współistnieje z alergią od początku. Kiedy indziej kontakt z alergenami z czasem powoduje rozwój alergicznej astmy oskrzelowej. Objawy i profilaktyka obu schorzeń są bardzo podobne, dlatego często postawienie jednoznacznej diagnozy sprawia trudności. 

Astma alergiczna

Astma alergiczna zazwyczaj diagnozowana jest w dzieciństwie. Jej przyczyny leżą po części w genach – jeśli w rodzinie są alergicy lub astmatycy, warto jak najwcześniej wykonać dziecku badania na alergeny wziewne. Również występowanie atopowego zapalenia skóry i alergicznego nieżytu nosa zwiększa ryzyko pojawienia się niewydolności alergicznej.

Najpopularniejszymi alergenami wziewnymi są roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt, pyłki roślin i pleśń. Kontakt z niektórymi z nich jest nieunikniony, dlatego w układzie oddechowym rozwija się przewlekły stan zapalny. 

Astma niealergiczna

Astma niealergiczna powstaje z różnych powodów, często obecnych jednocześnie. Znaczącymi czynnikami ryzyka są zanieczyszczenia powietrza i smog. W dużych miastach choroba występuje dwukrotnie częściej. Nawet u noworodków, których matki podczas ciąży mieszkały w metropolii. Możliwość wystąpienia choroby wzrasta u osób otyłych i palących papierosy. 

Stosowanie niektóre leków również może powodować ataki astmy. Do grupy ryzykownych substancji należą betablokery (przyjmowane przy chorobach krążenia) i niesteroidowe leki przeciwzapalne. Jednym z nich jest popularny kwas acetylosalicylowy, czyli aspiryna. Zazwyczaj duszności w przypadku “astmy aspirynowej” zaczynają występować wskutek wcześniej przebytej infekcji wirusowej i dopiero po 30. roku życia.

Astma zawodowa

Podczas wykonywania niektórych zawodów możliwe jest wykształcenie tzw. astmy zawodowej. Powstaje ona wskutek długotrwałej ekspozycji na konkretne chemikalia i czynniki w miejscu pracy. Chorują na nią pracownicy różnych sektorów, ponieważ ryzykownych czynników wykryto aż 450. Do grupy ryzyka należą laboranci, lekarze, pielęgniarki, osoby pracujące ze zwierzętami, budowlańcy, a nawet piekarze. 

Astma – objawy choroby

Objawy astmy mają zazwyczaj charakter napadowy. Atak choroby obejmuje duszności, kaszel i uczucie ucisku w klatce piersiowej. W zależności od rodzaju i stopnia rozwoju schorzenia napady miewają różny stopień nasilenia. U niektórych chorych pojawia się tylko kaszel lub świszczący oddech, u innych całe spektrum objawów. 

Ataki choroby występują o każdej porze dnia, jednak większość astmatyków doświadcza ich w godzinach porannych lub nocnych. W przypadku astmy alergicznej napad wywołany jest bezpośrednio przez kontakt z alergenem. Wzmożony wysiłek fizyczny, zimne powietrze, stres lub infekcja również zwiększają ryzyko wystąpienia ataków. 

Objawy narządowe 

Układ oddechowy astmatyka nieprzerwanie funkcjonuje w stanie zapalnym. Powoduje to złuszczanie i obumieranie nabłonka dróg oddechowych. W efekcie ataki choroby ulegają nasileniu, a tkanki są coraz bardziej podrażnione. W ciężkich przypadkach z upływem czasu następuje przerost i zwłóknienie ścian oskrzeli oraz zwężenie dróg oddechowych. Taki stan prowadzi do ograniczenia przepływu powietrza w organizmie, a nawet niedotlenienia i wymaga hospitalizacji. 

W oskrzelach i drogach oddechowych astmatyków widoczna jest obecność śluzu, a czasem także czopów śluzowych. Są to groźne chorobowe zmiany powstałe z fragmentów grzybni i pleśni obecnych we wdychanym powietrzu oraz złogów śluzu. W zdrowym organizmie grzyby te są natychmiast zwalczane, jednak u astmatyków następuje ich namnożenie, co prowadzi do grzybicy układu oddechowego. Czopy śluzowe hamują przepływ powietrza i zmniejszają światło dróg oddechowych. 

Przebieg choroby 

W zależności od stopnia nasilenia i częstotliwości ataków wyróżniamy trzy postacie astmy oskrzelowej: 

  • łagodną (epizodyczną) – napady pojawiają się rzadko i ustępują samoistnie lub po podaniu niewielkich ilości leków wziewnych, 
  • przewlekłą – objawy narastają w długim okresie czasu i są kontrolowane poprzez przyjmowane leki. Stan chorego może ulec nagłemu pogorszeniu w wyniku infekcji dróg oddechowych, 
  • przewlekłą ciężką – częste, silne napady z całym spektrum objawów, które wymagają zażywania dużych dawek leków, a w skrajnych przypadkach także hospitalizacji.

Profilaktyka. Jak zapobiegać atakom choroby? 

Niemożliwe jest całkowite uwolnienie się od ataków choroby, jednak prawidłowy tryb życia i nawyki korzystnie wpływają na zmniejszenie ich częstotliwości. W przypadku astmy alergicznej podstawą jest unikanie kontaktu z alergenami np. ograniczenie czasu na zewnątrz w okresie kwitnienia konkretnych roślin. 

Dobra jakość powietrza

Warto zadbać o jakość powietrza w mieszkaniu i miejscu pracy. Konieczne jest regularne odgrzybianie klimatyzacji oraz zakup oczyszczacza powietrza, najlepiej z funkcją nawilżania. Wielu astmatykom poza regularnym przyjmowaniem leków, pomaga stosowanie wody morskiej w sprayu do nosa. Oczywiście, należy zrezygnować z palenia tytoniu i przebywania w miejscach wypełnionych dymem papierosowym. 

Techniki radzenia sobie ze stresem

Jednym z czynników wzmagających ataki duszności jest stres. Przydatna będzie nauka technik relaksacyjnych, medytacji czy ćwiczenie jogi. Wbrew powszechnej opinii astmatycy nie powinni unikać regularnej aktywności fizycznej, ponieważ zwiększa ona wydolność układu oddechowego.

Prawidłowa dieta

Również prawidłowa dieta wzmocni organizm w walce z chorobą. Na kondycję płuc i oskrzeli korzystnie wpływają witaminy C i E, magnez, kwasy omega-3, flawanoidy i selen. Warto włączyć do jadłospisu tłuste ryby, oliwę, czosnek, cebulę oraz duże ilości warzyw i owoców. Unikać należy z kolei konserwantów i sztucznych barwników, które mogą zaostrzyć objawy choroby. 

Profilaktyka astmy u dzieci 

Jeśli w rodzinie zdarzały się przypadki alergii lub astmy, twoje dziecko należy do grupy ryzyka choroby. Od najmłodszych lat warto wprowadzić profilaktykę, która być może powstrzyma rozwój astmy alergicznej. Pomocne będzie wczesne wykonanie testów w celu wykrycia ewentualnych alergii.

Badania pokazują, że dzieci karmione sztucznym mlekiem mają słabiej rozwinięte oskrzela niż noworodki żywione naturalnym mlekiem matki. Jeśli masz taką możliwość, kontynuuj karmienie piersią przynajmniej do 6. miesiąca życia dziecka. Starsze dzieci powinny unikać produktów wysoko przetworzonych. 

Nie zaleca się również stosowania w ciąży leków na zgagę i nadkwasotę. Podobno zwiększają one ryzyko wystąpienia astmy oskrzelowej u noworodka. Palenie tytoniu podczas ciąży oraz przy dziecku jest absolutnie wykluczone. 

Astma oskrzelowa – diagnostyka choroby 

Wstępną diagnozę choroby lekarz jest w stanie postawić już na podstawie wywiadu z Pacjentem i osłuchiwania stetoskopem. Dostrzeże wtedy charakterystyczne dla astmatyków świsty, wydłużony oddech i pracę dodatkowych mięśni oddechowych. 

Następnym krokiem jest wykonanie spirometrii, która pozwala określić pojemność płuc. U osób chorych na astmę wyniki będą poniżej normy, co świadczy o zwężeniu dróg oddechowych. Badanie daje obraz zaawansowania zmian chorobowych. Koszt spirometrii waha się od 40 do 60 zł, jednak ze skierowaniem jest ona refundowana. 

W celu stwierdzenia, czy astma ma podłoże alergiczne, przeprowadzane są testy stężenia przeciwciał immunoglobuliny E w krwi. Ich obecność wskazuje na występowanie alergii. Następnym krokiem są alergiczne testy skórne, które pomagają wykryć substancje uczulające. Cena wynosi od 150 do 200 zł, jeśli badamy tylko alergeny wziewne. 

Innymi badaniami służącymi zdiagnozowaniu astmy są testy prowokujące. Polegają one na wystawieniu pacjenta na działanie czynników, które u chorego powinny wywołać atak np. intensywne ćwiczenia czy strumień zimnego powietrza wpuszczony do dróg oddechowych. Stosuje się je w celu wykluczenia innych chorób o podobnych objawach m.in. niewydolności serca, POChP, rozstrzenia oskrzeli czy zakażenia układu oddechowego. 

Astma jest na tyle popularną chorobą, że potrafi stwierdzić ją lekarz rodzinny. Jeżeli zależy ci na pogłębieniu diagnostyki lub przepisane leki nie przynoszą efektów, warto udać się do poradni pulmonologicznej. W przypadku astmy alergicznej konieczne będzie leczenie również pod nadzorem alergologa

Astma – leczenie 

Astma jest nadal uznawana za chorobę nieuleczalną, jednak możliwe jest ograniczenie objawów do minimum za pomocą farmakoterapii. Zazwyczaj lekarze zalecają dwa rodzaje leków: jedne przyjmowane na stałe, drugie doraźnie w momencie wystąpienia napadu. 

Obecnie najbardziej popularnym wyborem na początku leczenia są glikokortykosteroidy. Mają one działanie przeciwzapalne, wpływają kojąco na podrażnione oskrzela i znacznie zmniejszają występowanie ataków. 

Niektórym Pacjentom mocno dają się we znaki skutki uboczne stosowania sterydów lub leczenie nie przynosi wystarczających efektów. Wtedy do terapii włączane są leki pomocnicze, głównie rozszerzające i rozkurczające oskrzela. 

W leczeniu astmy alergicznej stosowana jest dodatkowo immunoterapia (odczulanie) lub leki biologiczne, które wiążą przeciwciała IgE odpowiedzialne za objawy alergii. Jest to stosunkowo nowa grupa farmaceutyków zalecana w ciężkich przypadkach astmy alergicznej.

Wśród leków stosowanych doraźnie na pierwszy rzut idą wziewne B2-mimetyki, które natychmiastowo powstrzymują duszności i rozszerzają oskrzela. Przy ciężkich napadach astmy wymagających interwencji pogotowia, choremu w pierwszej kolejności podawany jest tlen. 

Regularne przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza umożliwia obecnie większości astmatyków prowadzenie życia normalnym trybem. Ważnym czynnikiem jest również rzucenie palenia, które może skutecznie hamować postępy w leczeniu. 

Medyczna marihuana w leczeniu astmy 

Większość osób kojarzy marihuanę z czynnością palenia, dlatego stosowanie jej w chorobie układu oddechowego budzi zdziwienie. Jednak jej właściwości przeciwzapalne, rozkurczowe i uspokajające przynoszą ukojenie chorym na astmę. Palenie nie jest jedynym sposobem przyjmowania medycznej marihuany, ale w tej formie również wykazuje terapeutyczne działanie na układ oddechowy.  

Wpływ THC

Już w latach 70. pierwsze badania przy użyciu małych dawek THC wykazały, że kannabinoid działa podobnie do powszechnie stosowanego w farmakoterapii salbutamolu. Powoduje natychmiastowy rozkurcz oskrzeli i rozszerza drogi oddechowe[1]Williams S. J., Hartley J. P., Graham J. D., Bronchodilator effect of delta1-tetrahydrocannabinol administered by aerosol of asthmatic patients. Thorax 1976;31:720-723., grudzień 1976, … Continue reading.

W 2012 roku opublikowano wyniki badań nad wpływem palenia tytoniu i marihuany na układ oddechowy na przestrzeni 20 lat. U osób, które stosowały jedynie konopie indyjskie, badania spirometryczne wykazały zwiększenie pojemności płuc i wydłużenie oddechu[2]Pletcher M. J., Vittinghoff E., Kalhan R., et al. Association Between Marijuana Exposure and Pulmonary Function Over 20 Years. JAMA. 2012;307(2):173–181. doi:10.1001/jama.2011.1961, data dostępu: … Continue reading.

Kannabinoidy sprawdzają się również w doraźnym zwalczaniu ataku astmy. Potwierdza to badanie, podczas którego uczestnicy zostali poddani testom prowokacyjnym w celu wywołania napadu podczas wysiłku fizycznego. Redukcja objawów po zażyciu THC była porównywalna do osiągniętej przy użyciu tradycyjnego inhalatora z lekiem wziewnym[3]Tashkin D. P., Shapiro B. J., Enoch Lee Y., Harper C. E., Effects of Smoked Marijuana in Experimentally Induced Asthma, American review of respiratory disease, volume 112, s. 337; 1975, … Continue reading.

THC jest kannabinoidem psychoaktywnym. Przy włączeniu go do leczenia astmy należy dobrać odpowiednią dawkę, która przyniesie największe korzyści dla układu oddechowego przy minimalnych skutkach ubocznych. Za optymalną ilość uznano 100 mg THC podanego w formie aerozolu[4]Hartley J. P., Nogrady S. G., Seaton A., Bronchodilator effect of delta1-tetrahydrocannabinol, British Journal of Clinical Pharmacology 1978 Jun; 5(6): 523–525; … Continue reading.

Działanie CBD

Jednak również zastosowanie CBD, które działania psychoaktywnego nie posiada, przynosi korzyści osobom z astmą. Kannabidiol zmniejsza stan zapalny w układzie oddechowym i wspomaga funkcje płuc[5]Turcotte C., Blanchet M-R., Laviolette M., Flamand N., Impact of Cannabis, Cannabinoids, and Endocannabinoids in the Lungs, Frontiers in Pharmacology, wrzesień 2016, … Continue reading.

Mniej znany kannabinol (CBN) we współpracy z THC wspomagają oczyszczanie oskrzeli z niebezpiecznego śluzu typowego dla astmy alergicznej. Podawanie tych kannabinoidów w badaniu na myszach zmniejszało aktywność przeciwciał IgE w surowicy, a tym samym alergiczną reakcję układu oddechowego na alergen[6]Nagarkatti P., Pandy R., Amcaoglu Rieder S., Hegde V. L., Nagarkatto M., Cannabinoids as novel anti-inflammatory drugs, Future Medicinal Chemistry, vol. 1, no. 7; październik 2009, … Continue reading.

Coraz liczniejsze badania nad zastosowaniem medycznej marihuany w leczeniu astmy przynoszą obiecujące nowiny. Kannabinoidy są idealnym rozwiązaniem dla chorych, którzy ze względu na skutki uboczne nie mogą stosować popularnych leków sterydowych. Potrafią one być na tyle dotkliwe, że część Pacjentów rezygnuje z farmakoterapii kosztem własnego zdrowia. Jak pokazują badania, medyczna marihuana z powodzeniem zastępuje niektóre chemiczne farmaceutyki. Kto wie, może wkrótce kannabinoidy okażą się lepszą alternatywą w leczeniu astmy niż leki?    

Przypisy:

Przypisy:
1Williams S. J., Hartley J. P., Graham J. D., Bronchodilator effect of delta1-tetrahydrocannabinol administered by aerosol of asthmatic patients. Thorax 1976;31:720-723., grudzień 1976, https://thorax.bmj.com/content/31/6/720.info, data dostępu: marzec 2021
2Pletcher M. J., Vittinghoff E., Kalhan R., et al. Association Between Marijuana Exposure and Pulmonary Function Over 20 Years. JAMA. 2012;307(2):173–181. doi:10.1001/jama.2011.1961, data dostępu: marzec 2021
3Tashkin D. P., Shapiro B. J., Enoch Lee Y., Harper C. E., Effects of Smoked Marijuana in Experimentally Induced Asthma, American review of respiratory disease, volume 112, s. 337; 1975, https://www.druglibrary.org/Schaffer/hemp/medical/tashkin/tashkin1.htm, data dostępu: marzec 2021
4Hartley J. P., Nogrady S. G., Seaton A., Bronchodilator effect of delta1-tetrahydrocannabinol, British Journal of Clinical Pharmacology 1978 Jun; 5(6): 523–525; doi: 10.1111/j.1365-2125.1978.tb01667.x, data dostępu: marzec 2021
5Turcotte C., Blanchet M-R., Laviolette M., Flamand N., Impact of Cannabis, Cannabinoids, and Endocannabinoids in the Lungs, Frontiers in Pharmacology, wrzesień 2016, https://doi.org/10.3389/fphar.2016.00317, data dostępu: marzec 2021
6Nagarkatti P., Pandy R., Amcaoglu Rieder S., Hegde V. L., Nagarkatto M., Cannabinoids as novel anti-inflammatory drugs, Future Medicinal Chemistry, vol. 1, no. 7; październik 2009, https://doi.org/10.4155/fmc.09.93, data dostępu: marzec 2021

Zadaj swoje pytanie,

Zapisz się do newsletter