Grafika, białe tło z granatową kreską, czarnym napisem Psychiatria - ADD oraz zielonym logo Medicana w lewym dolnym rogu.
ADD

ADD – przyczyny, objawy, leczenie

Publikacja: 14 października, 2021

Aktualizacja: 14 października, 2021

Po alternatywne metody leczenia ADD sięgają zazwyczaj osoby, u których nie sprawdza się farmakoterapia. Jedną z tych metod jest terapia medyczną marihuana.

Weryfikowane przez:

ADD (Attention Deficit Disorder) jest odmianą ADHD, w której nie występuje nadpobudliwość ruchowa lub pojawia się w nieznacznym stopniu. Przeważają trudności w skupieniu uwagi, organizacji i wykonywaniu czynności manualnych. ADHD częściej rozpoznawane jest u chłopców, z kolei ADD – u dziewczynek. 

Pojawia się coraz więcej badań potwierdzających terapeutyczne skutki medycznej marihuany na chorych z ADHD i ADD. Jedna z teorii mówi, że schorzenie wywołane jest przez nieprawidłowy rozwój układu endokannabinoidowego. Zażywanie konopi indyjskich pomaga ustabilizować jego działanie. Jakie korzyści niosą kannabinoidy dla chorych z ADD? 

ADD – charakterystyka 

Zespół hiperkinetyczny w różnych odmianach diagnozowany jest u 3-10 proc. dzieci w wieku wczesnoszkolnym i 4-5 proc. dorosłych[1]Gaidamowicz R., Deksnyte A., Palinauskaite K., Aranauskas R., Kasiulevičius V., Šapoka V., Aranauskas L.,ADHD – plaga XXI wieku?, Psychiatr. Pol. 2018; 52(2): 287–307; PL ISSN 0033-2674 … Continue reading. ADD jest rodzajem ADHD nazywanym typem z przewagą deficytu uwagi lub podtypem nieuważnym, jednak warto zwrócić uwagę, że obecnie odchodzi się już od stosowania terminu “ADD” w przypadku tej odmiany. 

Chorzy z przewagą deficytu uwagi nie wykazują objawów związanych z nadmierną ruchliwością lub posiadają je w niewielkim stopniu. Przeważają u nich zaburzenia sfery poznawczej i emocjonalnej. Najpowszechniejszymi symptomami są trudności w skupieniu uwagi, zarzucanie wykonywanych czynności oraz problemy z nauką. 

Przyczyny ADD

Przyczyny ADD są takie same, jak w przypadku ADHD. Najczęściej obejmują odziedziczone po rodzicach mutacje genów odpowiedzialnych za transport dopaminy i serotoniny. Czynniki genetyczne stanowią aż 75 proc. wszystkich diagnozowanych przypadków[2]National Collaborating Centre for Mental Health (UK). Attention Deficit Hyperactivity Disorder: Diagnosis and Management of ADHD in Children, Young People and Adults. Leicester (UK): British … Continue reading.

Innym powodem wystąpienia ADHD lub ADD mogą być wszelkie patologie ciąży, zwłaszcza picie alkoholu lub zażywanie narkotyków przez matkę. Również przedwczesny poród lub niedotlenienie dziecka w jego trakcie mogą wywołać zespół hiperkinetyczny.

Badanie rezonansowe mózgu u dzieci z ADHD wykazało zmiany neurobiologiczne w jego budowie, a dokładniej zwiększenie hipokampu i zmniejszenie ciała migdałowatego. Hipokamp odpowiada za zdolność koncentracji i zapamiętywania oraz kontrolę emocji, z kolei ciało migdałowate kieruje emocjami i impulsywnością. Dlatego też, zmiany neurobiologiczne wydają się prawdopodobną przyczyną choroby u chorych z podtypem nieuważnym. Badacze zaznaczają jednak, że nie wiadomo, czy zmiany zostały wywołane przez chorobę czy są jej powodem[3]Wolosin S.M., Richardson M.E., Hennessey J.G., Denckla M.B., Mostofsky S.H.; Abnormal cerebral cortex structure in children with ADHD. Hum Brain Mapp. 2009 Jan;30(1):175-84. doi: 10.1002/hbm.20496. … Continue reading.

ADD – objawy 

Objawy ADHD dzielą się na trzy kategorie: związane ze sferą ruchową, poznawczą i emocjonalną. ADD obejmuje symptomy z dwóch ostatnich grup. Nadruchliwość u osób z podtypem nieuważnym występuje w niewielkim stopniu lub wcale. 

Dzieci z ADD często określane są jako nieśmiałe. Dopiero kiedy idą do szkoły i mają trudności w nauce, rodzice zauważają problem. Osoby z deficytem uwagi nie mogą długo skoncentrować się na jednej czynności, szybko męczą się podczas wysiłku intelektualnego. Cechuje je:

  1. dezorganizacja,
  2. skłonność do prokrastynacji,
  3. brak umiejętności planowania zadań,
  4. trudności w wykonywaniu kilku czynności jednocześnie,
  5. problemy z artykulacją słów, czytaniem i pisaniem (w tym dysgrafia i dysleksja).  

Często wydaje się, że chorzy na ADD “bujają w obłokach” i nie słuchają rozmówcy lub nagminnie mu przerywają. Mają tendencję do gubienia przedmiotów i zapominania o obowiązkach. W dorosłym życiu pracę utrudnia im brak dbałości o szczegóły i długi czas wykonywania zadań. Trudno im odnaleźć się w grupie i nawiązywać nowe znajomości. 

Wśród objawów sfery emocjonalnej najbardziej widoczna jest niska samoocena i chwiejność nastrojów. Dlatego, zwłaszcza u dorosłych, choroba często mylona jest z zaburzeniami psychicznymi. Chorzy z ADD często mają problem z trzymaniem się ustalonych norm społecznych. Zdarza się, że nie zachowują się adekwatnie do swojego wieku. 

ADD – diagnostyka

W Polsce do diagnozowania ADHD i jego podtypów wykorzystuje się kryteria DSM-V. Dzieci muszą wykazywać minimum 6 z podstawowych objawów, dorośli minimum 5, należą do nich:

  • trudności w koncentracji,
  • brak dbałości o szczegóły,
  • zarzucanie podjętych zadań,
  • problemy z pamięcią,
  • łatwe rozpraszanie się,
  • częste gubienie przedmiotów,
  • brak umiejętności planowania i organizacji,
  • niechęć wobec zadań wymagających dłuższego wysiłku umysłowego. 

W diagnostyce ADD powinno brać udział kilku specjalistów: psycholog, psychiatra, pediatra oraz neurolog. Do właściwego rozpoznania konieczne jest zebranie szerokiego wywiadu nie tylko od rodziców, ale również nauczycieli lub wychowawców. Często lekarze proszą o dostarczenie pisemnej opinii od pedagoga szkolnego.   

Podczas wizyty wykonywane są testy psychologiczne i sprawnościowe. Służą sprawdzeniu zdolności koncentracji i zapamiętywania oraz koordynacji ruchowej. Wśród nich znajdują się: test na inteligencję, test ciągłego wykonywania (CPT) oraz testy sprawdzające podstawowe umiejętności pisania, liczenia, czytania i mówienia. U neurologa może również zostać wykonane badanie EEG, które określa stopień dojrzałości układu nerwowego. 

Lekarz stawia diagnozę na podstawie objawów widocznych w okresie 6 miesięcy poprzedzających wizytę. Przedtem musi wykluczyć prawdopodobieństwo innych chorób, które dają podobne objawy m.in. zaburzeń lękowych, choroby afektywnej dwubiegunowej czy upośledzenia umysłowego.  

Dorośli z podejrzeniem zespołu hiperkinetycznego powinni zgłosić się do psychiatry specjalizującego się w diagnostyce osób powyżej 18. roku życia z tym schorzeniem. Stwierdzenie ADHD u dorosłych nie jest łatwym zadaniem, ponieważ objawy choroby powinny wystąpić do 12. roku życia. Pacjenci często nie są w stanie stwierdzić, kiedy zaczęły się ich problemy. W miarę możliwości lekarz przeprowadza wywiad z rodziną i wykorzystuje kwestionariusze przeznaczone do diagnozowania ADHD u dorosłych. Najczęściej diagnozę zespołu hiperkinetycznego w starszym wieku słyszą rodzice, którzy szukają pomocy dla swojego dziecka z podejrzeniem tej choroby. 

Leczenie ADD 

W leczeniu ADD kluczowe znaczenie ma terapia poznawczo-behawioralna. Warto, aby obejmowała również pozostałych członków rodziny. Polecana jest również nauka cierpliwości i wytrzymałości w wykonywaniu zadań. 

Lekiem stosowanym na początku farmakoterapii jest metylofenidat, który ma działanie pobudzające i poprawiające koncentrację. Jest to jednak substancja o działaniu uzależniającym, która wywołuje liczne skutki uboczne np. obniżenie apetytu, problemy ze snem czy zahamowanie wzrostu. Dlatego u dzieci stosuje się ją w ostateczności. Lekiem drugiego rzutu jest chlorowodorek atomoksetyny, który ma łagodniejsze działanie i nie jest psychostymulantem. 

Przy braku efektów tradycyjnej farmakoterapii lub jako substancje pomocnicze stosowane są: trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny, heterocykliczne leki przeciwdepresyjne drugiej generacji, selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny lub leki będące agonistami receptora alfa2-adrenergicznego o działaniu ośrodkowym. 

Leki przynoszą skutek u ⅔ chorych[4]Prasad S., Arellano J., Steer C., Libretto S.E.; Assessing the value of atomoxetine in treating children and adolescents with ADHD in the UK. Int J Clin Pract. 2009 Jul;63(7):1031-40. doi: … Continue reading. Osobom dorosłym zaleca się farmaceutyki o przedłużonym uwalnianiu, dzięki czemu nie muszą często pamiętać o ich zażywaniu. Należy jednak pamiętać, że chorzy z ADD mają skłonność do uzależnień i nadużywania substancji psychoaktywnych. Dlatego też terapia psychostymulantami może nieść ryzyko powikłań. 

Wśród niefarmakologicznych metod leczenia efekty podobne do farmakoterapii uzyskiwali Pacjenci poddani terapii EEG Biofeedback[5]Duric N.S., Assmus J., Gundersen D., Elgen I.B.; Neurofeedback for the treatment of children and adolescents with ADHD: a randomized and controlled clinical trial using parental reports. BMC … Continue reading. Metoda polega na nauce samokontroli mózgu na podstawie obserwacji fal mózgowych podczas wykonywania czynności zleconych przez prowadzącego. 

Alternatywne metody leczenia 

Po alternatywne metody leczenia ADHD/ADD sięgają zazwyczaj osoby, u których nie sprawdza się farmakoterapia. Panuje przekonanie, że duże znaczenie w łagodzeniu objawów choroby ma odpowiednia dieta. U chorych z odmianą hiperaktywną wykluczenie niektórych produktów daje efekty, jednak różne badania dawały odmienne wyniki. 

Suplementacja

W przypadku Pacjentów z ADD zauważono poprawę stanu chorych po 16-tygodniowej suplementacji acetylo-L-karnityny[6]Van Oudheusden L.J., Scholte H.R.; Efficacy of carnitine in the treatment of children with attention-deficit hyperactivity disorder. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids. 2002 Jul;67(1):33-8. … Continue reading. Wspomaga ona syntezę kwasów tłuszczowych koniecznych do prawidłowego funkcjonowania mózgu. 

Poprawa zachowania i funkcji poznawczych dzieci z ADHD/ADD została osiągnięta w badaniu porównawczym szafranu i metylofenidatu. Grupa zażywająca szafran uzyskała niemalże takie same końcowe wyniki pomiaru natężenia symptomów. Rezultaty były podobne zarazem u dzieci z hiperaktywnością, jak i deficytem uwagi[7]Baziar S., Aqamolaei A., Khadem E., Mortazavi S.H., Naderi S., Sahebolzamani E., Mortezaei A., Jalilevand S., Mohammadi M.-R., Shahmirzadi M., Akhondzadeh S.; Crocus sativus L. Versus … Continue reading.

Elektroakupunktura

Kolejną alternatywną metodą łagodzenia objawów ADHD/ADD jest elektroakupunktura. Badania wskazują, że najwyższą efektywność osiąga w połączeniu z terapią poznawczo-behawioralną. W niektórych przypadkach te dwie metody dawały lepsze efekty niż farmakoterapia[8]Lee M.S., Choi T.Y., Kim J.I., Kim L., Ernst E.; Acupuncture for treating attention deficit hyperactivity disorder: a systematic review and meta-analysis. Chin J Integr Med. 2011 Apr;17(4):257-60. … Continue reading.

Niekiedy w leczeniu ADHD/ADD wykorzystuje się techniki relaksacyjne, masaż, medytacja i joga. Najbardziej odczuwalne efekty osiągnęły dzieci, które łączyły ćwiczenie jogi z farmakoterapią[9]Haffner J., Roos J., Goldstein N., Parzer P., Resch F.; Zur Wirksamkeit körperorientierter Therapieverfahren bei der Behandlung hyperaktiver Störungen: Ergebnisse einer kontrollierten Pilotstudie … Continue reading. Inne badania sugerują, że masaże relaksacyjne również łagodzą objawy choroby. Zwłaszcza Pacjenci z ADD powinni wziąć je pod rozwagę, ponieważ ich stosowanie znacznie podwyższyło nastrój u uczestników testów[10]Khilnani S., Field T., Hernandez-Reif M., Schanberg S.; Massage therapy improves mood and behavior of students with attention-deficit/hyperactivity disorder. Adolescence. 2003 Winter;38(152):623-38. … Continue reading.

Medyczna marihuana w terapii osób z ADD

Jedna z teorii głosi, że przyczyną występowania ADHD i ADD są nieprawidłowości w rozwoju prenatalnym układu endokannabinoidowego. W związku z tym stosowanie medycznej marihuany ma potencjał do przywrócenia równowagi w produkcji endokannabinoidów. Zwłaszcza pacjenci z podtypem nieuważnym dostrzegali złagodzenie objawów choroby.

W badaniu niemieckich naukowców wzięło udział 30 osób z diagnozą ADD. U większości z nich farmakoterapia nie przynosiła oczekiwanych rezultatów lub powodowała dotkliwe skutki uboczne. Podczas dwuletniego badania wszyscy uczestnicy zanotowali poprawę koncentracji, zmniejszenie problemów ze snem i podwyższenie kontroli reakcji na bodźce[11]Milz E. M., Grotenhermen F.; Successful authorised therapy of treatment resistant adult ADHD with Cannabis: experience from a medical practice with 30 patients; Conference: International Cannabinoid … Continue reading.

U Pacjentów z ADD anandamid – endokannabinoid odpowiedzialny za nastrój – nie działa prawidłowo. W ich organizmie znajduje się zbyt mała ilość enzymu odpowiedzialnego za jego metabolizm. Powoduje to zbyt szybkie zużywanie wytworzonej w mózgu dopaminy. Podczas badania, w którym uczestnikom podawano THC, poziom dopaminy został wyregulowany[12]Centonze D., Bari M., Di Michele B., Rossi S., Gasperi V., Pasini A., Battista N., Bernardi G., Curatolo P., Maccarrone M.; ALTERED ANANDAMIDE DEGRADATION IN … Continue reading.

Jak widać, medyczna marihuana ma potencjał w łagodzeniu objawów ADD. Coraz więcej specjalistów bierze ją pod uwagę w zalecanej terapii, zwłaszcza u Pacjentów odpornych na tradycyjne leczenie. Wbrew pozorom, możliwe jest również stosowanie konopi indyjskich u dzieci z diagnozą ADHD/ADD.

Warto zastanowić się nad wyborem produktów w formie oleju lub w postaci jadalnej, bez działania psychoaktywnego (z zawartością CBD, a nie THC). Na pewno terapia kannabinoidami jest warta wypróbowania w przypadku schorzenia, które leczone jest farmaceutykami z tak wieloma skutkami ubocznymi.  

Przypisy:

Przypisy:
1Gaidamowicz R., Deksnyte A., Palinauskaite K., Aranauskas R., Kasiulevičius V., Šapoka V., Aranauskas L.,ADHD – plaga XXI wieku?, Psychiatr. Pol. 2018; 52(2): 287–307; PL ISSN 0033-2674 (PRINT), ISSN 2391-5854 (ONLINE), www.psychiatriapolska.pl, DOI: https://doi.org/10.12740/PP/67111; data dostępu: październik 2021
2National Collaborating Centre for Mental Health (UK). Attention Deficit Hyperactivity Disorder: Diagnosis and Management of ADHD in Children, Young People and Adults. Leicester (UK): British Psychological Society (UK); 2009. PMID: 22420012, data dostępu: październik 2021
3Wolosin S.M., Richardson M.E., Hennessey J.G., Denckla M.B., Mostofsky S.H.; Abnormal cerebral cortex structure in children with ADHD. Hum Brain Mapp. 2009 Jan;30(1):175-84. doi: 10.1002/hbm.20496. PMID: 17985349; PMCID: PMC2883170, data dostępu: październik 2021
4Prasad S., Arellano J., Steer C., Libretto S.E.; Assessing the value of atomoxetine in treating children and adolescents with ADHD in the UK. Int J Clin Pract. 2009 Jul;63(7):1031-40. doi: 10.1111/j.1742-1241.2009.02090.x. PMID: 19570121, data dostępu: październik 2021
5Duric N.S., Assmus J., Gundersen D., Elgen I.B.; Neurofeedback for the treatment of children and adolescents with ADHD: a randomized and controlled clinical trial using parental reports. BMC Psychiatry. 2012 Aug 10;12:107. doi: 10.1186/1471-244X-12-107. PMID: 22877086; PMCID: PMC3441233, data dostępu: październik 2021
6Van Oudheusden L.J., Scholte H.R.; Efficacy of carnitine in the treatment of children with attention-deficit hyperactivity disorder. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids. 2002 Jul;67(1):33-8. doi: 10.1054/plef.2002.0378. PMID: 12213433, data dostępu: październik 2021
7Baziar S., Aqamolaei A., Khadem E., Mortazavi S.H., Naderi S., Sahebolzamani E., Mortezaei A., Jalilevand S., Mohammadi M.-R., Shahmirzadi M., Akhondzadeh S.; Crocus sativus L. Versus Methylphenidate in Treatment of Children with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Randomized, Double-Blind Pilot Study; Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology.Apr 2019.205-212.http://doi.org/10.1089/cap.2018.0146, data dostępu: październik 2021
8Lee M.S., Choi T.Y., Kim J.I., Kim L., Ernst E.; Acupuncture for treating attention deficit hyperactivity disorder: a systematic review and meta-analysis. Chin J Integr Med. 2011 Apr;17(4):257-60. doi: 10.1007/s11655-011-0701-7. Epub 2011 Apr 21. PMID: 21509667, data dostępu: październik 2021
9Haffner J., Roos J., Goldstein N., Parzer P., Resch F.; Zur Wirksamkeit körperorientierter Therapieverfahren bei der Behandlung hyperaktiver Störungen: Ergebnisse einer kontrollierten Pilotstudie [The effectiveness of body-oriented methods of therapy in the treatment of attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD): results of a controlled pilot study]. Z Kinder Jugendpsychiatr Psychother. 2006 Jan;34(1):37-47. German. doi: 10.1024/1422-4917.34.1.37. PMID: 16485612, data dostępu: październik 2021
10Khilnani S., Field T., Hernandez-Reif M., Schanberg S.; Massage therapy improves mood and behavior of students with attention-deficit/hyperactivity disorder. Adolescence. 2003 Winter;38(152):623-38. PMID: 15053490, data dostępu: październik 2021
11Milz E. M., Grotenhermen F.; Successful authorised therapy of treatment resistant adult ADHD with Cannabis: experience from a medical practice with 30 patients; Conference: International Cannabinoid in Medicine & Research Conference 2015 in Sestri Levante (GE), Italy, Project: Cannabinoids in adult ADHD, w: https://www.researchgate.net/publication/331629710_Successful_authorised_therapy_of_treatment_resistant_adult_ADHD_with_Cannabis_experience_from_a_medical_practice_with_30_patients, data dostępu: październik 2021
12Centonze D., Bari M., Di Michele B., Rossi S., Gasperi V., Pasini A., Battista N., Bernardi G., Curatolo P., Maccarrone M.; ALTERED ANANDAMIDE DEGRADATION IN ATTENTION-DEFICIT/HYPERACTIVITY DISORDER,  MaccarroneNeurology Apr 2009, 72 (17) 1526-1527; DOI:10.1212/WNL.0b013e3181a2e8f6, data dostępu: październik 2021

Pytania naszych czytelników

– Jakie dokumenty przygotować na wizytę?

Na wizytę proszę przegotować dokumentację medyczną oraz pełną listę leków które są przyjmowane na stałe.

– Jak zostać pacjentem Medicana?

"Przejdź do strefy pacjenta, załóż konto, wypełnij wywiad medyczny i poczekaj na naszą mailową odpowiedź."

Przeczytaj więcej na ten temat:

Jak zakwalifikować się na terapię medyczną marihuaną?

left arrow right arrow

Zadaj swoje pytanie,

Zapisz się do newsletter